فيلم «اتوبوس شب» ساخته كيومرث پوراحمد
    فيلم ضدجنگ‌، نه ضد دفاع

    كيومرث پوراحمد در «اتوبوس شب» نشان مي‌دهد كه در فضاي بسته يك اتوبوس هم مي‌توان تماشاگر را با يك فيلم همراه كرد به نحوی كه احساس خستگي نكند. نماهاي متنوعي كه پوراحمد به كار گرفته در كنار مجادلات جذاب پيرمرد راننده (شكيبايي) و عيسي نوجوان بسيجي (مهرداد صديقيان) باعث شده كه فيلم مخاطب را به خوبي به دنبال خود بكشاند.
    رابطه پيرمرد راننده و نوجوان بسيجي نوعي رابطه چندلايه است رابطه‌اي كه در عين متضاد و گاه تلخ بودن، جذاب و شيرين هم هست.
    از طرفي پيرمرد كم‌حوصله است و پسر بسيجي را «بچه» مي‌خواند و از سوي ديگر با اينكه مي‌داند او مسير را درست نمي‌شناسد به حرف او درباره مسير حركت گوش مي‌دهد. اين تضاد و پس زدن و پيش كشيدن، رابطه اين دو را جذاب كرده و تماشاگر بر اين گمان است كه اين دو در ته‌دلشان به هم علاقه‌مند هستند و بحث‌هاي آنها مثل مجادلات يك پدر و پسر جلوه مي‌كند. در پايان فيلم اين حدس تماشاگر صورت عيني مي‌يابد و مشخص مي‌شود كه چقدر اين دو يكديگر را دوست دارند.
    در اين ميان تنها عماد است كه نقش كوتاهي در مسير درام دارد و نابينايي او باعث مي‌شود نقشش كمرنگ‌تر و فرعي‌تر شود به همين دليل وصيت شعاري و گل درشت او روي تماشاگر موثر نمي‌افتد و در پايان فيلم هم آمدن زنش چندان همدلي‌برانگيز نيست چرا كه كاراكتر عماد اهميت چنداني در درام ندارد.
    شخصيت‌پردازي‌هاي پويا و تازه فيلم باعث شده كه قهرمان و ضد قهرمان به معني مصطلح كلمه در فيلم نداشته باشيم شايد تنها ضد قهرمان فيلم افسر ارشد عراقي باشد. در مجموع اين مثبت بودن عراقي‌ها هرچند نكته مثبتي براي فيلم است ولي بستر مناسبي براي اين نوع شخصيت‌پردازي در نظر گرفته نشده است. اينكه مثبت‌ترين اسير عراقي، فردي دو رگه باشد كه يكي از والدينش ايراني باشند توي ذوق مي‌زند. مساله مهم ديگر آن است كه اگر همه سربازان عراقي دوست داشته‌اند كه به اسارت گرفته شوند و اينقدر منفعل بوده‌اند پس جنگ تحميلي چرا هشت سال طول كشيد، اين جنگ فرسايشي و دشوار يقيناً نمي‌توانسته تنها توسط مزدوران حزب بعث انجام بگيرد.
    فيلم «اتوبوس شب» به تعبيري يك فيلم ضدجنگ هم مي‌تواند تلقي شود اينكه فيلم به ما مي‌گويد كه شأن و گوهر انسانيت و انسان بودن آنقدر والا و با ارزش است كه هيچ انساني نبايد دستش را به خون همنوع خود آلوده كند و حريم انسانيت هيچ انساني نبايد شكسته شود و جنگ كه جلوه مرگبار و زشتي از شكستن حريم انسان‌هاست بايد تقبيح شود. اين مفهوم در حالي در فيلم ارائه مي‌شود كه دفاع مقدس رزمندگان ايراني هرگز زير سوال برده نمي‌شود و اين شخصيت‌هاي سخت‌كوش و با غيرت و رئوف براي دفاع از كشورشان ناخواسته درگير جنگ شده‌اند، گريه‌هاي عيسي در لحظات دشوار و احساسي جنگ این رنگمايه را پرقدرت مي‌كند.